Asesiad Cydymffurfiaeth Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yr Afon Gwy yn erbyn Targedau Ffosfforws.

Afon Gwy

Afon Gwy yw'r afon Ardaloedd Cadwraeth Arbennig fwyaf yng Nghymru, gyda dalgylch yn gorchuddio llawer o dde Powys a rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog cyn croesi'r ffin i mewn i Loegr ger Y Gelli Gandryll. Fe'i rhennir yn 43 corff dŵr yng Nghymru, gyda dau gorff dŵr yn pontio'r ffin. Mae pedwar corff dŵr ychwanegol yn gyfan gwbl yn Lloegr.

Cafodd targedau ar gyfer yr afon eu hymgorffori yng nghynllun rheoli Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yn 2017 (Cyfoeth Naturiol Cymru 2017c), ac maent yn amrywio o 10 µg l-1 mewn ardaloedd blaenddwr gan gynyddu'n raddol i lawr yr afon i 50 µg l-1 yn yr adrannau Seisnig sydd â mwy o faethynnau (Figure 22, Table 14).

Fe wnaeth diweddariad y cynllun rheoli hepgor y targed corff dŵr ‘Afon Gwy - cydlifiad ag Afon Tarenig i gydlifiad ag Afon Bidno’ mewn camgymeriad. Aseswyd y corff dŵr hwn gan ddefnyddio'r targed 'yn agos at fod â chyflwr naturiol' ar gyfer ei fath. Yn ogystal â hyn, cynhaliwyd asesiad ar gyfer rhannau o’r corff dŵr trawsffiniol ‘Afon Gwy - Nant Sgithwen i Bont Bredwardine’ gan fod tua 22 cilomedr ohono yng Nghymru. Mae'r targed sy'n agos at fod â chyflwr naturiol wedi'i gymhwyso yma yn unol â chanllawiau Monitro Safonau Cyffredin (CSM). Dylid ystyried bod targedau ar gyfer y ddau gorff dŵr hyn yn ddrafft, a dylid diweddaru'r Cynllun Rheoli Craidd ar Afon Gwy yn unol â hynny.

Mae llawer o ddalgylch Afon Gwy Uchaf yn wledig a hyd nes yn ddiweddar mae wedi'i ffermio'n bennaf ar gyfer gwartheg cig eidion a defaid. Yn fwy diweddar, mae ffermydd dofednod wedi ehangu'n gyflym, a fu'n destun cryn bryder i'r cyhoedd.

Mae cymhariaeth o grynodiadau ffosfforws yn Afon Gwy yn erbyn targedau yn dynodi methiannau eang, rhai ohonynt yn fawr o ran maint. Llwyddodd 14 o gyrff dŵr i gyrraedd eu targedau, methodd 28 ac roedd tri yn anhysbys. Roedd y cyrff dŵr a gyflawnodd eu targedau orthoffosffad yn Afon Gwy Uchaf uwchben Rhaeadr Gwy, tua hanner Afon Ieithon, ac roedd dau gorff dŵr yn Afon Irfon. Methodd pob un o isafonydd canol Afon Gwy, sef y rhannau o Afon Irfon, Afon Ieithon ac Afon Llynfi sy'n weddill, i gyrraedd eu targedau. Y methiannau mwyaf oedd Afon Gwy ger Bontnewydd ar Wy, Afon Cammarch, Nant Cletwr, Nant Mithil, rhannau isaf Afon Irfon, Garth Dulas a'r tri chorff dŵr yn nalgylch Llynfi.

Map o dargedau ffosfforws ar gyfer Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Afon Gwy

Map o dargedau ffosfforws ar gyfer Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Afon Gwy. Mae holl grynodiadau'r cymedrau tymor blynyddol a'r tymor tyfu yn µg l-1. Mae'r mewnosodiad yn dangos corff dŵr Afon Gwy - Nant Walford i Bigsweir yn rhannau isaf Afon Gwy. Lle mae cyrff dŵr trawsffiniol, rydym ond yn defnyddio data o'r rhannau o'r afonydd sydd yng Nghymru.

Map o grynodiadau ffosfforws cymedrig y tymor blynyddol

Map o grynodiadau ffosfforws cymedrig y tymor blynyddol (µg l-1) yn Afon Gwy Uchaf. Mae'r mewnosodiad yn dangos corff dŵr Afon Gwy - Nant Walford i Bigsweir yn rhannau isaf Afon Gwy. Lle mae cyrff dŵr trawsffiniol, rydym ond yn defnyddio data o'r rhannau o'r afonydd sydd yng Nghymru. Ni ellid asesu'r cyrff dŵr sy’n llwyd ar y map oherwydd diffyg data.

Map o gydymffurfiaeth ffosfforws ar gyfer rhannau o Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Afon Gwy yng Nghymru

Map o gydymffurfiaeth ffosfforws ar gyfer rhannau o Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Afon Gwy yng Nghymru. Mae'r cyrff dŵr sy’n wyrdd yn pasio eu targed. Mae lliwiau eraill yn methu'r targed gyda gwahanol liwiau'n cynrychioli maint y methiannau yn µg l-1, a fynegir fel y mwyaf o gymedrau’r tymor blynyddol a'r tymor tyfu. Mae'r mewnosodiad yn dangos corff dŵr Afon Gwy - Nant Walford i Bigsweir yn rhannau isaf Afon Gwy. Lle mae cyrff dŵr trawsffiniol, rydym ond yn defnyddio data o'r rhannau o'r afonydd sydd yng Nghymru. Ni ellid asesu'r cyrff dŵr sy’n llwyd ar y map oherwydd diffyg data.

Cydymffurfiaeth ar gyfer Ardal Cadwraeth Arbennig Afon Gwy

Cydymffurfiaeth ar gyfer Ardal Cadwraeth Arbennig Afon Gwy.

Enw'r corff dŵr

Pwynt samplu

Targed (µg l-1)

Samplau N

Cymedr y tymor blynyddol (µg l-1)

Cymedr y tymor tyfu

 (µg l-1)

Asesiad

Afon Gwy – cydlifiad ag Afon Tarenig i gydlifiad ag Afon Bidno

50361

10*

29

2

2

Pasio

Afon Gwy – cydlifiad ag Afon Bidno i gydlifiad ag Afon Marteg

50004

10

33

2

2

Pasio

Afon Bidno - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50003

10

29

1

1

Pasio

Afon Gwy – cydlifiad ag Afon Marteg i gydlifiad ag Afon Elan

50177

20

34

11

14

Pasio

Afon Marteg - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50005

13

33

7

6

Pasio

Afon Elan - Cronfa ddŵr Caban-coch i gydlifiad ag Afon Gwy

50008

10

-

-

-

Heb ei asesu

Afon Gwy - cydlifiad ag Afon Elan i gydlifiad ag Afon Ieithon

50010

10

29

37

38

Methu

Afon Ieithon - o'r tarddle i'r cydlifiad â Nant Llaethdy

51354

10

29

8

8

Pasio

Nant Llaethdy – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

51352

10

16

7

6

Pasio

Nant Gwenlas – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

51353

10

23

24

22

Methu

Afon Ieithon - cydlifiad â Nant Llaethdy i gydlifiad â Nant Gwenlas

50086

10

29

13

13

Methu

Nant Camddwr – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50820

13

17

20

17

Methu

Afon Ieithon - cydlifiad â Nant Gwenlas i gydlifiad â Nant Camddwr

50086

10

29

13

13

Methu

Afon Aran - tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50084

15

-

-

-

Heb ei asesu

Nant Mithil – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50825

15

18

40

37

Methu

Nant Howey – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50089

15

16

25

23

Methu

Nantmel Dulas – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50821

10

17

21

17

Methu

Afon Ieithon – cydlifiad â Nant Camddwr i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50085, 50090

25

31

17

16

Pasio

Nant Clywedog – o'r tarddle i'r cydlifiad â Nant Bachell

50823

10

17

9

8

Pasio

Nant Bachell – o'r tarddle i'r cydlifiad â Nant Clywedog

50824

10

8

4

-

Pasio

Nant Clywedog - cydlifiad â Nant Bachell i gydlifiad ag Afon Ieithon

50087

10

26

15

16

Methu

Afon Gwy - cydlifiad ag Afon Ieithon i gydlifiad ag Afon Irfon

50813

15

29

8

8

Pasio

Afon Gwesyn - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

57103

10

15

12

10

Methu

Afon Irfon - cydlifiad ag Afon Gwesyn i gydlifiad ag Afon Cledan

57712

10

27

8

7

Pasio

Afon Cledan - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50818

10

21

18

11

Methu

Tirabad Dulas - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50077

10

19

8

8

Pasio

Afon Cammarch - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50078

10

27

46

13

Methu

Garth Dulas - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50079

10

28

15

22

Methu

Nant Chwefru - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50081

10

29

22

26

Methu

Afon Irfon - o'r cydlifiad ag Afon Cledan i gydlifiad ag Afon Gwy

50080

10

27

24

38

Methu

Nant Buallt Dulas – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50501

15

16

16

19

Methu

Afon Duhonw - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50012

15

29

15X

15X

Methu

Afon Edw - o'r tarddle i'r cydlifiad â Nant Colwyn

51355

15

28

30

39

Methu

Nant Camnant - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Edw

50510

15

24

24

32

Methu

Afon Edw - cydlifiad â Nant Camnant i gydlifiad â Nant Glas

50815

15

 

 

 

Heb ei asesu

Afon Edw - cydlifiad â Nant Glas i gydlifiad ag Afon Gwy

51305

15

28

20

23

Methu

Nant Cletwr – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50015

15

21

41

50

Methu

Nant Bach Howey – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50016

15

22

29

36

Methu

Nant Sgithwen – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50017

15

21

19

21

Methu

Afon Gwy - cydlifiad â Nant Sgithwen

50440

16

29

23

29

Methu

Afon Triffrwd – tarddle i Nant Dulas

50811

15

14

70

40

Methu

Nant Dulas – tarddle i'r cydlifiad ag Afon Llynfi

50094

25

9

74

-

Methu

Afon Llynfi – cydlifiad â Nant Dulas i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50098

25

26

77

90

Methu

Afon Gwy - Sgithwen i Bont Bredwardine (Cymru)

50018[1]

30

34

<21[2]

<23

Pasio

Afon Gwy - cydlifiad â Nant Walford i Bont Bigsweir

50032

39

34

52

55

Methu

[1]Uned drawsffiniol yw hon.

[2]Casglwyd y rhan fwyaf o’r data ar gyfer y pwynt sampl hwn gan ddefnyddio’r dull ‘Isel’. Y crynodiad cymedrig ar gyfer 2019, pan newidiodd y samplau i ‘Isel Iawn’ oedd 9 µg l-1.

 

Arbrofi Sensitifrwydd ar gyfer Cyrff Dŵr sy'n Methu ar Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Afon Gwy.

Enw'r corff dŵr

Pwynt samplu

Targed (µg l-1)

(Canolrif) (µg l-1)

Cymedr y tymor blynyddol

 (µg l-1)

Allgraig (µg l-1)

Y cymedr ac eithrio'r allgraig (µg l-1)

BOD / N / NH3 cadarnhau'r allgraig

Math o fethiant

Afon Gwy - cydlifiad ag Afon Elan i gydlifiad ag Afon Ieithon

50010

10

29

37

-

-

-

Cyson

Nant Gwenlas – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

51353

10

23

24

57

-

-

Cyson

Afon Ieithon - cydlifiad â Nant Llaethdy i gydlifiad â Nant Gwenlas

50086

10

10

13

58

-

-

Cyson

Nant Camddwr – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50820

13

12

20

95

15

-

Afreolaidd

Afon Ieithon – cydlifiad â Nant Gwenlas i gydlifiad â Nant Camddwr

50086

10

10

13

58

-

-

Cyson

Nant Mithil – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50825

15

22

40

188

-

-

Cyson

Nant Howey – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50089

15

24

25

77

-

-

Cyson

Nantmel Dulas - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Ieithon

50821

10

10

21

112

-

-

Cyson

Nant Clywedog - cydlifiad â Nant Bachell i gydlifiad ag Afon Ieithon

50087

10

7

15

100

12

-

Afreolaidd

Afon Gwesyn - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

57103

10

6

12

61

9

>Q3 (N)

Afreolaidd

Afon Cledan – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50818

10

12

18

152

-

-

Cyson

Afon Cammarch - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50078

10

8

46

747

19

-

Afreolaidd

Garth Dulas - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50079

10

5

15

239

6

>Q3 (BOD, NH3)

Afreolaidd

Nant Chwefru - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Irfon

50081

10

17

22

-

-

-

Cyson

Afon Irfon – cydlifiad â Nant Cledan i gydlifiad ag Afon Gwy

50080

10

7

24

355

12

-

Afreolaidd

Nant Buallt Dulas – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50501

15

15

16

35

15

-

Afreolaidd

Afon Duhonw – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50012

15

14

15

70

13

>Q3 (Y cyfan)

Afreolaidd

Afon Edw - o'r tarddle i'r cydlifiad â Nant Colwyn

51355

15

15

30

369

17

-

Afreolaidd

Nant Camnant - o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Edw

50510

15

16

24

183

-

-

Cyson

Afon Edw - cydlifiad â Nant Glas i gydlifiad ag Afon Gwy

51305

15

14

20

145

15

Allgraig (BOD, NH3); Q3 (N)

Afreolaidd

Nant Cletwr – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50015

15

24

41

172

-

-

Cyson

Nant Bach Howey – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50016

15

21

29

99

-

-

Cyson

Nant Sgithwen – o'r tarddle i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50017

15

17

19

46

-

-

Cyson

Afon Gwy - cydlifiad ag Afon Irfon i Nant Sgithwen

50440

16

10

23

223

15

Allgraig (BOD, NH3); Q3 (N)

Afreolaidd

Afon Triffrwd – tarddle i Nant Dulas

50811

15

36

70

115

-

-

Cyson

Nant Dulas – tarddle i'r cydlifiad ag Afon Llynfi

50094

25

46

74

241

-

-

Cyson

Afon Llynfi – cydlifiad â Nant Dulas i'r cydlifiad ag Afon Gwy

50098

25

64

77

193

-

-

Cyson

Afon Gwy - cydlifiad â Nant Walford i Bont Bigsweir

50032

39

45

52

-

-

-

Cyson

Mannau eraill yng Adroddiadau Dŵr

Diweddarwyd ddiwethaf