Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy ddal ati i bori neu drwy glicio, “Parhau” byddwch yn cytuno i storio cwcis parti cyntaf a thrydydd partïon ar eich dyfais i wella’r broses o lywio’r safle, dadansoddi’r defnydd o’r safle, a chynorthwyo yn ein hymdrechion marchnata. Polisi cwcis.

Gwarchodfa Natur Genedlaethol Ogof Ffynnon Ddu, ger Ystradgynlais

Rhostir agored gyda golygfeydd godidog a system eang o ogofâu

Beth sydd yma

Cŵn
Mynediad i’r mynydd
Natur
Parcio
Llwybr cerdded

Trosolwg

Mae Gwarchodfa Natur Ogof Ffynnon Ddu yn ardal fawr o rostir yng nghanol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog sydd â golygfeydd gwych o’r ardal.

Mae’r warchodfa’n adnabyddus am ei system ogofâu, sydd ymhlith y systemau mwyaf yn Ewrop ac yn boblogaidd iawn gydag ogofwyr profiadol.

Yn y gorffennol roedd yma chwarel, gweithfa frics, a phentref llewyrchus. Mae’r olion diwydiannol i’w gweld o gwmpas y warchodfa.

Nodweddion daearyddol difyr

Mae priddoedd y warchodfa yn amrywio o ganlyniad i newidiadau yn y graig islaw, ac mae amrywiaeth o blanhigion gwahanol yn tyfu yno.

Mae ardaloedd bychan o balmant calchfaen, gyda holltau dwfn nodweddiadol a grëwyd gan y tywydd.

Mae cyfoeth o blanhigion llysieuol yn y glaswelltir calch.

Ar yr ardaloedd o grit melinfaen ceir rhostir grug.

Cafodd yr ogofâu eu darganfod gan Glwb Ogofâu De Cymru yn 1946. Mae ganddynt nifer o nodweddion diddorol gan gynnwys nentydd tanddaearol, stalagmidau, a stalactidau.

Bywyd gwyllt uwchlaw ac islaw’r ddaear

Mae’r creaduriaid difyrraf yn byw yn yr ogofâu

Mae rhai, megis y cramenogion sydd yn y dŵr, yn unigryw i ogofâu.

Mae eraill, gan gynnwys gwyfynod fel yr ‘Herald moth ’ a’r brychan rhafnwydd, yn treulio’r gaeaf yn yr ogofâu a’r hafau yn yr awyr iach

Mae ystlumod yn gaeafgysgu yn yr ogofâu, ac mae brithyll gwynion yn y byw yn y nant danddaearol

Mae’r rhostir yn gynefin gwych ar gyfer adar sy’n nythu- cadwch lygad barcud am yr ehedydd a thinwen y garn yn yr haf.

Amrywiaeth eang o blanhigion

Mae grug, llus, mwsoglau, a chen yn gorchuddio ardaloedd eang o’r creigiau asidig sydd yn y warchodfa. Bydd y grug ar ei orau wrth i’r haf droi’n hydref.

Yn y glaswelltir ceir ambell i rywogaeth lai cyffredin hefyd, megis edafeddog y mynydd, crwynllys yr hydref, a thormaen llydandroed.

Mae ambell i rywogaeth arbennig yn tyfu yn holltau’r palmant calchfaen, yn ogystal â rhai sy’n fwy cyffredin. Yn eu plith ceir:

  • Clafrllys bach
  • Lili’r dyffrynnoedd
  • Blodau’r gwynt
  • Tafod yr hydd
  • Duegredynen goesddu
  • Y goesgoch

Yr adeg gorau i weld y rhan fwyaf o’r planhigion calchfaen yma yw dechrau’r Haf.

Hanes diwydiannol

Heddiw mae’n anodd dychmygu Penwyllt fel pentref prysur, ond roedd yno orsaf drenau, swyddfa bost, a thafarn ar un cyfnod.

Gweithwyr y gwaith brics, a’r chwarel a’r odynau calch oedd yn byw yn y pentref.

Dilynodd hanes Penwyllt lanw a thrai’r chwyldro diwydiannol yn Ne Cymru, ac wedi blynyddoedd hir o ddirywio cafodd y pentref ei adael yn wag.

Yn awr, yr unig bethau sydd ar ôl yw rhes o dai teras ger y maes parcio, adfeilion y gwaith brics a’r chwarel, ac ambell lwybr tram.

Y gweithwyr a’u teuluoedd fyddai wedi byw yn y tai. Erbyn hyn maent yn gartref i Glwb Ogofâu De Cymru, gan gynnig llety i aelodau ac i ymwelwyr.

Am ragor o wybodaeth ynglŷn â Phenwyllt, ewch i wefan Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Gwarchodfa natur genedlaethol

Mae Ogof Ffynnon Ddu yn Warchodfa Natur Genedlaethol.

Mae Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yn lleoedd sydd â rhai o'r enghreifftiau gorau o gynefinoedd bywyd gwyllt a nodweddion daearegol.

Mae dros 70 o Warchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru.

Dysgwch fwy am Warchodfeydd Natur Cenedlaethol.

Cerdded

Mae sawl llwybr cerdded yn arwain o’r maes parcio tua’r warchodfa.

Mae’r llwybrau’n hawdd i’w dilyn, a gallwch gael blas o’r warchodfa trwy gerdded ychydig ohonynt i weld y golygfeydd neu roi cynnig ar ein Llwybr Tram a Thrên.

Mae’r llwybrau’n cynnwys ambell i allt serth, camfeydd, a giatiau mochyn.

Os ydych yn bwriadu cerdded ymhellach, rydym yn argymell i chi ddod a map gyda chi.

Arhoswch ar y llwybr os gwelwch yn dda, gall y tir fod yn arw ac anwastad, ac mae tyllau dyfnion yn britho’r warchodfa.

Llwybr Tram a Thrên

1½ milltir, 2.3km neu 2½ milltir, 3.6km gyda'r rheilffordd, cymedrol

Dilynwch y daith gerdded fer hon o gwmpas y warchodfa – ar ddiwedd y gwanwyn chwiliwch am y blodau gwyllt sy’n ynnu ar diroedd calchfaen. Bydd cyfle i weld gweddillion hen ddiwydiannau, a fu unwaith yn brysur, ar unrhyw adeg o’r flwyddyn. Yn ystod y daith bydd cyfle i weld tramordd, rheilffordd, odynau calch a gwaith brics.

Penwyllt – Craig-y-nos

4½ milltir, 7.2km, llwybr cylch anodd

Taith gerdded gymedrol sy’n addas i deuluoedd gyda phlant hyn (8+) ar hyd llwybrau ceffylau a hen dramyrdd. Mae’r daith gerdded hon yn cynnig golwg i fywydau rhyfeddol y dynion a’r merched oedd yn byw a gweithio ym Mhenwyllt.

Ewch i wefan Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog am ragor o wybodaeth.

Ffordd y Bannau

Mae Ffordd y Bannau’n croesi’r warchodfa.

Mae’r llwybr eiconig hwn yn 95 milltir (152km) o hyd, ac yn ymestyn o un pen y Parc Cenedlaethol i’r llall.

Ewch i wefan Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog am ragor o wybodaeth.

Ymweld â’r ogofâu

Dim ond ogofwyr gyda’r offer priodol a thrwydded gan Glwb Ogofâu De Cymru all fentro’r ogofâu.

Bydd mynedfa’r ogofâu dan glo ar adegau eraill.

Cewch ragor o fanylion ar wefan Clwb Ogofâu De Cymru, mae yno luniau a ffilmiau o’r ogofâu.

Canolfan Genedlaethol Dan-yr-Ogof

Pe hoffech chi ymweld ag ogof yn yr ardal, mae Canolfan Dan-yr-Ogof yn yr un dyffryn. MAe’r fynedfa oddi ar yr A4067.

Atyniad ymwelwyr preifat yw hwn a bydd angen talu ffi mynediad.

Mae rhan o Dan-yr-ogof yn Warchodfa Natur Genedlaethol.

Rhagor o wybodaeth am Ganolfan Dan-yr-ogof

Parc Gwledig Craig-y-Nos

Mae cyfleusterau ymwelwyr, gan gynnwys toiledau a chaffi, i’w cael ym mharc gwledig cyfagos Craig-y-Nos.

Mae’r ardd Fictorianaidd yma’n cael ei chadw gan y Parc Cenedlaethol, ac yn cynnwys 40 erw o goedwigoedd, llynnoedd, lawntiau, ac afonydd.

Mae mynedfa’r maes parcio ar yr A4067, ac ar agor bob dydd (Oni bai am Ddydd Nadolig).

Rhagor o wybodaeth am Barc Gwledig Craig-y-Nos.

Cau a dargyfeirio

Sylwch:

  • Weithiau, rhaid inni gau neu ddargyfeirio llwybrau er eich diogelwch tra byddwn yn mynd i’r afael â gwaith cynnal a chadw neu weithrediadau coedwig
  • O dro i dro, efallai y bydd yn rhaid inni gau safle mewn tywydd eithafol, fel gwyntoedd cryfion neu eira a rhew, oherwydd y perygl posibl i ymwelwyr a staff
  • Cofiwch ddilyn unrhyw gyfarwyddiadau a welwch ar y safle, a gwnewch yn siŵr eich bod yn dilyn unrhyw arwyddion dargyfeirio dros dro sydd mewn grym

Cyrraedd yno

Mae Gwarchodfa Natur Genedlaethol Ogof Ffynnon Ddu chwe milltir i’r gogledd o Ystradgynlais.

SN 866 154 yw’r cyfeirnod grid OS.

Mae parcio’n rhad ac am ddim.

Cyfeiriadau

Dilynwch yr A4067 o Ystradgynlais tua Abercraf a Phen-y-cae. Ewch trwy Pen-y-cae gan droi i’r dde tuag at Penwyllt. Dilynwch yr arwyddion ymwelwyr brown a gwyn dros yr afon, ac i’r chwith ar y gyffordd. Ewch heibio’r hen chwarel, a dilyn y ffordd tua’r maes parcio.

Trafnidiaeth Gyhoeddus

Am fanylion ynglŷn â thrafnidiaeth gyhoeddus ewch i www.traveline.cymru

Darganfod mwy

Manylion cyswllt

Ffôn: 0300 065 3000

E-bost: ymholiadau@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk

Mannau eraill yng De Ddwyrain Cymru

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.