Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy barhau i bori'r wefan rydych yn cytuno â'n defnydd ni o gwcis. Er mwyn cael rhagor o fanylion am gwcis a sut i'w rheoli, gweler ein polisi cwcis.

Prosiect LIFE Corsydd Môn a Llŷn

Organisations that are involved in MISE logos Anglesey and Llŷn Fens LIFE Project logos

Ynglŷn â’r prosiect

Mae pobl yn sôn am nwyddau a gwasanaethau ecosystemau, a rheoli adnoddau naturiol – mae’r prosiect hwn yn ei gwneud hi’n hawdd gweld rhai enghreifftiau o sut y mae nwyddau a gwasanaethau ecosystemau a rheoli’r amgylchedd naturiol yn syniadau cymharol syml y gellir eu hymgorffori’n rhwydd yn y gwaith a wnawn

Mae cyllid Life+ y Comisiwn Ewropeaidd wedi bod yn hollbwysig, mae wedi’i gwneud yn bosibl i Cyfoeth Naturiol Cymru, Llywodraeth Cymru a Dŵr Cymru wneud gwahaniaeth enfawr i warchod natur, ac o ran cyflwyno ffordd o reoli adnoddau’n naturiol i’r ffeniau hyn a’u hamgylchoedd ar Ynys Môn a Phen Llˆyn. Ni allai wedi bod yn bosibl cyflawni hyn yn llwyddiannus heb wrando, a gweithio gyda phobl sy’n byw ac yn llafurio yn y dalgylchoedd. Golyga hyn fod pawb yn deall safbwyntiau ei gilydd a gwneud cyfaddawdau fel y gall pob un ohonom elwa o’r safleoedd arbennig hyn.

Beth yw ffen?

Ffen yw math o wlyptir sy’n cael ei fwydo gan ddŵr llawn mwynau. Maen nhw’n cynnal amrywiaeth eang o anifeiliad a phlanhigion, llawer ohonynt yn blanhigion tal y gors yn tyfu’n agos at ei gilydd fel brwyn, hesg neu flancedi o flodau gwylltion. Mae cael un erw o ffen mewn cyflwr da mor brin â gweld gwalch y pysgod yn eich gardd.

Mae’r ffeniau ar Ynys Môn a Phen Llyn yn cael eu dŵr o ffynhonnau sy’n gyfoethog mewn calsiwm a’r gymysgedd hon o’r alcalinaidd a’r asid sy’n eu gwneud mor arbennig, ac mor brin.

Yn y gorffennol y ffeniau oedd anadl einioes y bobl leol ond yn y degwadau diwethaf rydym wedi cael ein gwahanu oddi wrthynt ac maen nhw wedi dioddef oherwydd ein  esgeulustod. ACA Ynys Môn a Phen Llyn yw’r crynoadau mwyaf pwysig a helaeth o gynefin ffen-gyfoethog yng Nghymru a Gorllewin Prydain.

Beth yw’r problemau?

Esgeulustod

Arferai’r ffeniau gynnal nifer fawr o bobl a oedd yn byw o’u cwmpas. Mi fyden nhw’n cael ei pori yn yr haf a’u defnyddio i wneud gwellt gwely, bwyd a meddyginiaethau. Mae’r ardaloedd yma angen gwartheg a merlod i’w pori.

Yn y degawdau diwethaf, mae aerferion amaethyddol modern wedi tueddu I droi cefn anrnyn nhw. Mae hyn wedi arwain ar frwyn a chyrs trwchus, bras a chlymog sy’n mygu popeth arall. O’r herwydd, dydy’r tir yn dda i ddim i natur na ffermio.

Maint y Dŵr

Mae gwlyptiroedd i fod yn wlyb ac felly mae’r lefelau’r dŵr yn hanfodol i’w lles. Mae cael y cydbwysedd iawn rhwng dŵr yn dod i mewn ac yn mynd allan mor bwysig o safbwynt iechyd y ffen a’r tir cyfagos. Mae’n bwysig iawn hefyd oherwydd os yw’r mawn yn dechrau sychu allan mae’n pudru ac yn gollwng carbon.

Ansawdd y Dŵr

Mae ffeniau angen dŵr o ansawdd da iawn. Gall yr ansawdd gael ei effecithio gan unrhyw beth sy’n digwydd yn y llethrau o amgylch y ffeniau. Os yw’r dŵr sy’n llifo i mewn i’r ffeniau yn cynnwys gormod o faetholion, neu silt neu lygredd, ni all y planhigion prin oroesi ac mae’r mawn hefyd yn dechrau pydru.

Yr hyn rydym wedi ei wneud...

  • Wedi dangos bod cadwraeth a ffermio yn gallu cydweithio’n dda
  • Wedi symud neu ailbroffilio oddeutu 100,000 tunnell o bridd a oedd wedi'i niweidio, drwy gynnal y prosiectau adfer corsydd ac alcalïaidd mwyaf yn Ewrop mae’n debyg ar dros 15 hectar o fawn diraddiedig
  • Wedi torri a llosgi dros 200 hectar o ffen a oedd wedi gordyfu
  • Wedi cyflwyno dros 500 hectar o dir i’w bori ac i’r economi leol unwaith eto
  • Wedi cael gwared â dros 100 hectar o brysg a oedd yn sychu neu’n bwrw cysgod dros y gors
  • Wedi gwneud cytundebau gyda thirfeddianwyr ar gyfer dros 200 hectar er mwyn i'r tir gael ei reoli mewn ffordd a fydd o fudd i'r ddwy ochr
  • Wedi adfer dros 3.5km o ffrydiau yn codi o'r ddaear, nentydd a dyfroedd yn tryddiferu yn y corsydd sy’n dibynnu ar y dŵr a ddaw ohonynt
  • Wedi cael lefel y dŵr yn iawn ar dros 6km o ffosydd - gan ostwng a chodi lefel y dŵr fel y bo’n briodol i wneud yn siŵr y gall corsydd prin ffynnu heb i hynny effeithio ar dir cymdogion
  • Wedi sicrhau bod dros 200 hectar o dir yn dod o dan system rheoli cadwraeth uniongyrchol a lle bydd mynediad y cyhoedd yn cael ei wella hefyd
  • Wedi cyfrannu at arafu pa mor gyflym y mae llifddwr yn cyrraedd ardaloedd sydd mewn perygl o lifogydd ac wedi glanhau miliynau o litrau o ddŵr yn ein cyrsiau dŵr
  • Cymru yn cael mwy o gydnabyddiaeth fel gwlad sy’n gallu cyflawni prosiectau cadwraeth ac adfer sy’n bwysig yn rhyngwladol
  • Wedi cydweithio gyda chymheiriaid rhyngwladol i ddarparu animeiddiad a llyfr plant o safon uchel
  • Wedi gwella cynefin y safleoedd ac wedi paratoi'r ffordd ar gyfer ailddarganfod planhigion nad ydynt wedi'u gweld ar y safleoedd am dros 120 o flynyddoedd

Rhagor o wybodaeth am y prosect

Anglesey and Llŷn Fens LIFE Project summary book cover

Mae'r llyfryn yma yn cynnwys nifer o luniau a crynodeb o holl waith y prosiect dros y bum mlynedd ddiwethaf.

Fe sylweddolwch pam fod y safleoedd yn bwysig i fywyd gwyllt a phobl, beth ddewch o hyd iddo a pham ei fod yn bwysig treulio amser ac adnoddau i’w gwella, ac yna eu cadw fel yna.

Ble nesaf?

Bydd ganddom  nifer o dimau yn delio â gwahanol agweddau ar y gwaith hwn yn y dyfodol. Os oes gennych chi ddiddordeb mewn proses o gynllunio maetholion ar eich tir wrth ymyl gwlyptir neu os ydych chi'n berchen ar safle o ddiddordeb gwyddonol arbennig ac â diddordeb yn ei wella ar gyfer cadwraeth a ffermio, cysylltwch â ni.

Lawrlwythiadau dogfennau cysylltiedig

Prosiect LIFE Corsydd Môn a Llŷn Llyfr o luniau a gwybodaeth am y prosiect. PDF [19.3 MB]

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.