Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy ddal ati i bori neu drwy glicio, “Parhau” byddwch yn cytuno i storio cwcis parti cyntaf a thrydydd partïon ar eich dyfais i wella’r broses o lywio’r safle, dadansoddi’r defnydd o’r safle, a chynorthwyo yn ein hymdrechion marchnata. Polisi cwcis.

Trwydded Fôr i waredu defnydd wedi’i garthu ar arfordir De Cymru

  • Yn wahanol i adroddiadau diweddar yn y wasg, nid gwastraff ymbelydrol yw’r deunydd wedi’i garthu, ond yn hytrach gwaddod o wely Môr Hafren ger atomfa Hinkley Point C
  • Wrth i ni asesu trwyddedau morol, rydym yn ystyried diogelwch iechyd dynol, yr amgylchedd, ac yn sicrhau nad yw gweithgareddau’n ymyrryd â defnydd cyfiawn o’r môr
  • Cyn i ni ddarparu’r drwydded yn 2014, profwyd samplau gwaddod yn unol â chanllawiau rhyngwladol. Dangosodd y canlyniadau fod y deunydd yn addas i’w waredu yn y môr, a chwblhawyd asesiad annibynnol gan Cefas[1] i sicrhau nad oedd yn cynnwys lefelau annerbyniol o lygredd cemegol neu ymbelydrol
  • Mae samplau o’r gwaddod wedi'u profi eto yn 2017, i gydymffurfio ag amodau yn y drwydded.  Profwyd y samplau hyn yn yr un modd â'r samplau 2014
  • Rydym yn hyderus fod canlyniadau'r dadansoddiad o’r samplau 2017 yn dangos unwaith eto bod y deunydd yn ddiogel ar gyfer ei waredu
  • Gallwch ddarllen ein hymatebion i gwestiynau manwl anfonwyd atom gan Neil McEvoy AC yn y llythyr yma

Beth sy’n cael ei ganiatáu gan y drwydded?

Mae’r drwydded forol yn rhoi caniatâd i ddefnyddio safle gwaredu Cardiff Grounds i waredu deunydd sydd wedi’i garthu o wely Bae Bridgewater ym Môr Hafren. Mae Cardiff Grounds yn safle sefydledig ar gyfer deunydd morol a garthir oddi ar arfordir de Cymru.

Tarddiad y gwaddod yw safle adeiladu atomfa Hinkley Point C, oddi ar arfordir Gwlad yr Haf yn Lloegr.

Cafodd pob elfen o’r cais ei ystyried yn drylwyr. Gyda’r amodau trwyddedu cywir, rydym yn hyderus na fydd y gweithgaredd a gynigwyd yn niweidiol i bobl na’r amgylchedd.

Cafodd y drwydded ei chymeradwyo yng Ngorffennaf 2014.

Pa asesiadau amgylcheddol a gwblhawyd cyn cymeradwyo’r drwydded?

Bu’n rhaid i’r ymgeisydd gwblhau asesiad cemegol a radiolegol o’r safleoedd carthu.

Aseswyd y difwynwyr cemegol gan ddefnyddio Lefelau Gweithredu Cefas[2]- canllawiau’r DU ynglŷn ag asesu os yw deunydd wedi’i garthu yn addas i’w waredu yn y môr. Cafodd gweithdrefn yr asesiad generig ceidwadol, a ddatblygwyd gan yr Asiantaeth Egni Atomig, ei ddilyn gan yr Asesiad Radiolegol. 

Daeth Cefas i’r casgliad nad oedd lefelau annerbyniol o gemegau neu ddeunydd radiolegol i’w gael yn y deunydd, gan ddyfarnu ei fod yn addas i’w waredu yn y môr.  

Buom yn ymgynghori ag Asiantaeth yr Amgylchedd, prif reolydd Hinkley, gan ddod i’r casgliad fod yr asesiad o effeithiau radiolegol yn gadarn, ac asesiad Cefas yn gywir.

Roedd yr asesiadau hefyd yn cynnwys Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd (HRA) lle yr asesir effeithiau posibl y gwaredu yn erbyn nodweddion dynodiadau cadwraeth natur Ewropeaidd Aber Afon Hafren. Mae'r dynodiadau hyn yn cynnwys ardal cadwraeth arbennig, ardal gwarchodaeth arbennig a safleoedd Ramsar. Mae nodweddion y safleoedd hyn, a aseswyd yn yr HRA, yn cynnwys pysgod, poblogaethau o adar o bwys rhyngwladol, morfeydd heli a'r nodweddion ffisegol a'r prosesau yn yr aber. Er mwyn cydymffurfio â'r Rheoliadau Cynefinoedd, dim ond os na fydd y prosiect yn effeithio'n andwyol ar gyfanrwydd safleoedd a ddynodwyd yn Ewrop y dylid caniatáu ceisiadau am drwydded forol. Felly mae HRA yn darparu asesiad trylwyr a chadarn o'r prosiect ar gyfer y nodweddion cadwraeth.

Pam nad ydych wedi profi’r tri math o sbecronomeg (beta, gamma, ac alpha)?

Y rheswm dros y dadansoddi sy’n pennu’r dull o ddadansoddi. Er enghraifft, defnyddir tri dull ar gyfer monitro blynyddol arferol adroddiadau ‘Ymbelydredd Mewn Bwyd a'r Amgylchedd (RIFE)’, sy’n ystyried datguddiad y cyhoedd i ymbelydredd ac yn cael eu cyflawni mewn canolfannau cenedlaethol.

Yn achos ceisiadau carthu, defnyddir asesiad sydd ond yn galw am sbectronomeg gamma (fel man cychwyn), sy’n rhoi amcangyfrif ceidwadol iawn o’r ddogn. Byddai’r ddau ddull arall ond yn cael eu defnyddio pe byddai’r ddogn yn uwch na’r lefel drothwy ar öl gwneud yr asesiad cychwynnol. Nid oedd angen hynny ar gyfer y samplau o ardal garthu Hinkley gan na chafodd y lefel drothwy ei chroesi. Pe byddai’r trothwy wedi’i groesi, byddai samplau pellach wedi cael eu casglu, a byddwn wedi ail-ddadansoddi er mwyn cael lefel fwy cywir o’r ddogn.

Pam na wnewch chi gynnal profion pellach, gan gynnwys samplau dyfnach?

Mae canllawiau OSPAR (enw sy'n deillio o gonfensiynau Oslo/Paris ynglŷn â gwaredu gwastraff) ar gyfer rheoli'r deunydd a garthwyd yn cynnwys nodweddion ffisegol, cemegol a biolegol y gwaddod sy’n cael eu carthu/gwaredu a'r canllawiau IAEA yn cyfeirio at asesiadau radiolegol.

Mae canllawiau IAEA yn seiliedig ar wybodaeth arbenigol. Mae llawer o raglenni ymchwil wedi cael eu cynnal am fwy na 40 mlynedd (a chyhoeddwyd adolygiadau gan gymheiriaid) i bennu ffynonellau ac ymddygiad ymbelydredd o dan y gwaddod arwyneb. Mae'r ardaloedd lle gwyddys bod ymbelydredd wedi cronni islaw arwyneb y gwaddod yn adnabyddus ac wedi'i ddogfennu yn y llenyddiaeth wyddonol. Nid oes tystiolaeth ymchwil (na monitro) i awgrymu bod croniad radioniwclidau wedi digwydd ar unrhyw adeg o gwmpas Hinkley.

Am y rhesymau hyn, ystyriwyd bod pum gorsaf sampl, gan gynnwys samplau arwyneb a dyfnder i lawr i 4.8 metr, yn briodol. Mae'r samplau dyfnder 2009 wedi parhau i fod yn ddilys oherwydd fod gwaddodion dwfn ddim yn newid. Yn 2013, cafodd 17 o samplau arwyneb eu casglu a'u dadansoddi ac yn 2017, casglwyd a dadansoddwyd 12 o samplau arwyneb wrth i'r ardal i'w carthu leihau.

Mae'r cyfuniad o'r samplau craidd hyn a'r samplau arwyneb 2013 ychwanegol yn darparu cynrychiolaeth dda o'r deunydd i'w garthu, ac rydym yn fodlon bod hyn yn cyd-fynd â chanllawiau OSPAR. Yn yr un modd, gyda'r samplau 2017, casglwyd a dadansddwyd 12 sampl wyneb a’i hystyried ar y cyd â'r samplo dyfnder 2009 gan na fyddai'r gwaddodion dwfn wedi newid. Defnyddiwyd y cyfuniad o samplau arwyneb a dyfnder i benderfynu pa mor addas oedd y gwaddodion i'w gwaredu yn y môr.

Roedd ein dyfarniad ar nifer y gorsafoedd samplu oedd eu hangen ar gyfer y dadansoddiad 2017 yn seiliedig ar ganllawiau OSPAR, gwybodaeth am ganlyniadau'r samplau o 2009 a 2013, a'r asesiad a gynhaliwyd wrth benderfynu ar y cais am drwydded forol.

Nod y samplu a'r dadansoddi yw cael canlyniadau cynrychiadol o'r deunydd sydd i'w carthu/gwaredu ac rydym yn fodlon y cafwyd hyn drwy gyfuno'r data samplo a dadansoddi 2009, 2013 a 2017.

Mae canlyniadau’r ychydig samplau a gasglwyd gennych o’r lefelau dwfn yn arddangos lefelau radiwm sy’n uwch o lawer. Ydy hi’n iawn i chi waredu'r rhain oddi ar arfordir Caerdydd?

Gall crynodiadau wraniwm-238 a radiwm-226 ymddangos yn uwch mewn gwaddodion dwfn o’u cymharu â samplau o’r arwyneb, ond cafodd y lefelau yma eu hasesu hefyd a’u dyfarnu i fod o fewn y ffiniau diogel. Pe byddai’r lefelau ‘uwch’ yma wedi cael eu defnyddio i gyfrifo’r effaith ar iechyd pobl a’r amgylchedd, byddai’r ddogn yn parhau i fod yn is na’r lefelau trothwy.

Pam ydych chi’n caniatau i’r mwd ymbelydrol yma gael ei wardedu yn agos i Gaerdydd?

Mae profion annibynnol gan arbenigwyr radiolegol Cefas wedi dangos mai dim ond lefelau isel o ymbelydredd sydd yn y mwd, a’r rhan helaeth ohono yn ymbelydredd naturiol yn hytrach nag ymbelydredd o’r diwydiant niwclear. Mae’r lefelau ymhell o fewn y ffiniau diogel. Ni welwyd unrhyw reswm i atal hyn rhag digwydd - mae’r ffiniau cyfreithiol yn bodoli er mwyn diogelu iechyd pobl a’r amgylchedd.

Pam nad oes modd gwaredu’r deunydd yn agos i’w safle presennol?

Mae carthu gwaddodion yn weithred gyffredin iawn ar hyd ein harfordir, a rhaid gwaredu’r deunydd mewn safleoedd gwaredu penodol. Diben hyn yw sicrhau fod y gwaddodion yn cael eu rhyddhau mewn safleoedd addas heb niweidio cynefinoedd neu rywogaethau bregus. Trwy ddefnyddio safleoedd gwaredu gallwn hefyd sicrhau na fydd gwaddodion yn cael eu pentyrru mewn un ardal, gan beryglu llwybrau llongau er enghraifft. Safle gwaredu Cardiff Grounds yw’r safle agosaf ar gyfer gwaddodion safle Hinkley, a dyma’r safle fyddai’n arwain at y lefelau isaf o allyriadau carbon o ganlyniad i drafnidiaeth.

A gynhaliwyd unrhyw ymgynghoriad cyhoeddus o dan y drwydded forol hon?

Dilynwyd yr ymgynghoriad arferol a'r cyfnod hysbys cyhoeddus o 28 diwrnod. Rydym yn parhau i ymgysylltu ag aelodau o'r cyhoedd sy'n pryderu am y mater hwn er mwyn eu sicrhau bod y deunydd hwn yn ddiogel i'w waredu. Mae hyn wedi cynnwys negeseuon trwy ein sianeli cyfryngau cymdeithasol, sicrhau bod gwybodaeth ar gael ar ein gwefan a chyfweliadau â'r wasg.

Ond os yw pobl yn anhapus, pam na wnewch chi atal y drwydded?

Does gennym ni ddim pwerau i atal y drwydded oni bai fod tystiolaeth newydd yn cael ei gyflwyno sy’n dangos fod y mwd yn cynnwys lefelau ymbelydredd sy’n rhagori ar y lefel drothwy benodol - ac nid yw’r dystiolaeth yn bodoli. Pe byddwn yn atal y drwydded heb y dystiolaeth hanfodol, byddai’r weithred yn anghyfreithlon a gallai’r gweithredwr herio ein penderfyniad yn y llysoedd. Mae tystiolaeth yn hanfodol er mwyn i ni weithredu.

Pam fod rhaid iddo ddod i Gymru o Loegr?

Cwestiwn gwleidyddol yw hwn, ac nid yw’n fater y gallwn ni ei ystyried. Os bydd cwmni yn anfon cais atom, mae’n rhaid i ni werthuso’r cais ar sail y dystiolaeth. Yn llygaid y gyfraith, ni allwn wrthod cais ar unrhyw sail sydd y tu hwnt i’r Rheoliadau sy’n rhaid i ni gydymffurfio â hwy.

Yn achos Hinkley, mae’r deunydd yn cael ei garthu o aber Afon Hafren sydd yn Ardal Gadwraeth Arbennig (SAC). O safbwynt cadwraeth, mae’n well i ddeunydd sydd wedi’i garthu o fewn yr aber aros yno, gan fod hynny’n well i fywyd gwyllt a chynefinoedd. Nid oes ffiniau caled i’n cynefinoedd, a gall deunydd yn yr aber symud yn rhwydd o ddyfroedd Cymru i ddyfroedd Lloegr ac yn ôl. Os yw deunydd yn aros o fewn yr Ardal Gadwraeth Arbennig, rhaid iddo gael ei ddyfarnu’n addas ar gyfer hynny. Mae profion wedi dangos fod y deunydd hwn yn addas.

Pam ydych chi’n anghytuno â barn rhai gwyddonwyr?

Gosodir y ffiniau diogel gan yr Asiantaeth Ynni Atomig Ryngwladol (IAEA) – yn sgil ymgynghoriad gyda’r gymuned wyddonol ryngwladol.

Os yw’r dystiolaeth yn dangos fod nodweddion deunydd o fewn ffiniau penodol - rhai a ddyfarnir yn ddiogel gan y gymuned wyddonol ryngwladol - mae’n rhaid i ni ganiatáu’r drwydded. Os oes gan wyddonwyr dystiolaeth sy’n dangos y dylai’r canllawiau gael eu newid, rhaid iddynt ei chyflwyno i Lywodraeth y DU a’i hymgynghorwyr.

Pa mor hyderus ydych chi na fydd y deunydd ymbelydrol o fewn y mwd yn niweidio iechyd pobl Caerdydd ac Aber Hafren yn ehangach?

Ni fyddwn wedi caniatáu trwydded oni bai ein bod yn fodlon nad oes perygl i’r bobl nac i’r amgylchedd. Dim ond lefelau isel iawn o ymbelydredd sydd yn y mwd, a hynny ymhell o fewn y ffiniau cyfreithiol sy’n diogelu pobl a’r amgylchedd. Mae’r rhan helaeth o’r ymbelydredd yn naturiol, ac nid o’r diwydiant niwclear. Mae’r gweithdrefnau a ddefnyddir i ddadansoddi’r perygl yn dilyn y canllawiau Rhyngwladol, ac mae’r dull a ddefnyddir yn gadarn. Mae’r dulliau dadansoddi a ddefnyddir yn drwyddedig at lefel Ryngwladol, ac asesir hwy’n flynyddol gan y corff trwyddedu er mwyn sicrhau fod y safon yn cael ei gynnal. Cafwyd ymgynghoriad gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Lloegr yn ystod y broses, ac roeddent yn fodlon nad oedd y deunydd yn peryglu iechyd pobl nac yr amgylchedd ehangach.

Ydy hi’n wir nad oes gennych arbenigwyr niwclear i’ch cynghori ynglŷn â’r mater?

Rydym yn cynnal y system ganiatáu a thrwyddedu yng Nghymru er mwyn diogelu pobl a’r amgylchedd. Mae’r gwaith yn golygu ein bod yn ymgynghori’n fanwl gyda sefydliadau arbenigol megis y Ganolfan Gwyddorau’r Amgylchedd, Pysgodfeydd, a Dyframaeth (Cefas); Asiantaeth yr Amgylchedd; ac Iechyd Cyhoeddus Cymru. Caiff eu barn ei ystyried yn ofalus cyn i ni ganiatáu unrhyw drwydded. Pe byddent wedi datgan unrhyw bryderon yn ystod yr ymgynghoriad ni fyddem wedi darparu trwydded.

Sut allwn ni fod yn hyderus yn eich gallu i wneud penderfyniadau?

Oherwydd ein bod yn ymgynghori gydag arbenigwyr sydd yn dilyn canllawiau rhyngwladol. Rydym yn ymddiried yn eu gwybodaeth a’u harbenigedd ac yn hyderus eu bod wedi rhoi’r cyngor gorau i ni.

Pa amodau sydd ynghlwm â’r drwydded i sicrhau fod pobl a’r amgylchedd yn cael eu hamddiffyn?

Bydd samplau o’r deunydd wedi’i garthu yn cael eu profi bob tair blynedd, yn unol â chanllawiau rhyngwladol. Rhaid i ddeiliad y drwydded gyflwyno cynllun samplo newydd ar gyfer ein cytundeb os ydynt yn bwriadu gwaredu deunydd a garthwyd ar ôl Mawrth 2016, pan fydd data’r sampl gwreiddiol yn dair oed. Mae’r drwydded yn gwahardd unrhyw warediad ar ôl Mawrth 2016 heb ein caniatâd ysgrifenedig- gan alluogi i ni weithredu os bydd unrhyw bryderon ynglŷn â chanlyniadau’r sampl newydd.

Cytunwyd ar gynllun samplo newydd ym mis Ionawr 2017, yn dilyn ymgynghoriad gyda Cefas. Roedd y cynllun newydd hefyd yn cynnwys asesiadau cemegol a radiolegol o’r samplau. Mae’r asesiad wedi ei gwblhau a chawsom ganlyniadau'r samplo ym mis Rhagfyr 2017. Wnaethon ni ymgynghori ag arbenigwyr, gan gynnwys Iechyd Cyhoeddus Cymru, ar ganlyniadau’r dadansoddiad diweddaraf ac rydym yn fodlon bod y canlyniadau’n dangos bod y deunydd yn ddiogel ar gyfer ei waredu heb unrhyw risg i bobl neu'r amgylchedd. 

Mae'n ddyletswydd ar ddeiliad y drwydded fel rhan o'i drwydded i gynnal arolwg o'r safle gwaredu cyn ac ar ôl gwaredu, er mwyn cadarnhau dyfnderoedd gwely’r môr a sicrhau nad yw’r gwaddod wedi achosi unrhyw bryderon mordwyo drwy greu basddyfroedd. Ceir mwy o fanylion yn y cynllun arolwg hwn.

Cwestiynau ac atebion ychwanegol a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru:

A wnaeth Hinkley gynhyrchu plwtoniwm gradd arfau?

Dechreuodd gorsaf Magnox Hinkley Point A generadu yn 1965 ac roedd yn delio’n bennaf â chynhyrchu trydan nes daeth y generadu i ben yn 2000, ac oddi ar hynny mae’r safle wedi bod yn dat-danwyddo ac yn gwneud ‘paratoadau gofal a chynnal a chadw’. 

Oherwydd dyluniad yr adweithydd a'r ffordd y defnyddiwyd tanwydd niwclear, byddai'r tanwydd a ddefnyddiwyd yn cynnwys cynhyrchion ymholltiad, Wraniwm heb ei ddefnyddio ac amryw o isotopau plwtoniwm. Cafodd y gwaith o wahanu’r isotopau hynny oddi wrth y cynhyrchion ymholltiad cysylltiedig ei wneud ar safle Sellafield yng Nghymbria. 

Mae cynhyrchiad cymharol y gwahanol isotopau o blwtoniwm, a'i addasrwydd i ailbrosesu ar gyfer graddfa-adweithydd neu graddfa-arfau, yn dibynnu ar ba mor hir y llosgwyd y tanwydd yng nghraidd yr adweithydd. Pa un a oedd unrhyw danwydd ymlosgiad byr yn cael ei gynhyrchu yn Hinkley Point y gellid bod wedi'i ddefnyddio yn rhaglen arfau'r DU, mater i'r Weinyddiaeth Amddiffyn neu Sellafield fyddai gwneud sylwadau ar hynny. 

Mae gan ddyluniad diweddarach gorsaf Hinkley Point B ymlosgiad uwch o wraniwm sy’n golygu bod y tanwydd yn anaddas ar gyfer ei ailbrosesu i gynhyrchu plwtoniwm y gellid ei ddefnyddio yn y rhaglen arfau. 

Ni wnaed unrhyw waith gwahanu na gwella plwtoniwm graddfa-arfau (neu raddfa-adweithydd) yn Hinkley Point.

A gynhaliwyd Asesiad Effeithiau Amgylcheddol?

Dim ond rhai mathau o brosiectau sydd angen Asesiad Effeithiau Amgylcheddol (AEA). Mae gorsafoedd pŵer niwclear yn enghraifft yn fath o brosiect y mae angen AEA ar ei gyfer, ac fel y cyfryw cynhyrchodd EDF AEA ar gyfer prosiect Hinkley C. Nid oes angen AEA ar fathau eraill o brosiectau, neu bydd yr angen am AEA yn cael ei benderfynu gan yr awdurdod trwyddedu ar sail achosion unigol. Mae'r mathau o brosiectau nad oes angen AEA arnynt yn cynnwys gwaredu deunydd a garthwyd yn y môr. Er enghraifft, ar hyn o bryd mae tri gweithredwr arall yn dal trwyddedau morol i waredu deunydd a garthwyd yn Cardiff Grounds ac nid oedd yr un o'r rhain angen AEA i gefnogi eu ceisiadau am drwydded forol.

Uned Caniatadau Morol Llywodraeth Cymru oedd y rheoleiddiwr ar gyfer trwyddedau morol ar yr adeg y derbyniwyd y cais am waredu y deunydd o Hinkley. Gwnaethant y penderfyniad nad oedd angen AEA ar y cais ac roedd parhawyd CNC i brosesu’r cais ar y sail hon.

Cyswllt

Os hoffech wybodaeth bellach ynglŷn â’r drwydded, os gwelwch yn dda e-bostiwch marinelicensingwales@naturalresourceswales.gov.uk

Diweddarwyd 9 Hydref 2018

 

[1] Centre for Environment, Fisheries and Aquaculture Science

[2] Cefas Action Levels. Marine Licensing: sediment analysis and sample plans. GOV.UK. 11 October 2016

[3] Radioactivity in Food and the Environment report. GOV.UK.

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.