Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy barhau i bori'r wefan rydych yn cytuno â'n defnydd ni o gwcis. Er mwyn cael rhagor o fanylion am gwcis a sut i'w rheoli, gweler ein polisi cwcis.

Achub Rhywogaeth “Prinnaf”

wych elm tree that is a host to a colony of the lichen

Mae un o rywogaethau prinnaf Prydain wedi cael ei achub wrth i goeden oedd wedi cwympo cael ei dynnu yn ôl ar ei thraed


Llwyfen lydanddail ger Gwarchodfa Natur Genedlaethol Allt y Benglog yn Rhydymain, Dolgellau oedd yr unig gartref i glwstwr o gen arbennig, a wyddys amdano yn y DU.

Ond fe gwympodd y llwyfen ym mis Ebrill 2013 gyda’r rhywogaeth brin wedi cael ei guddio o dan y boncyff, oedd wedi cwympo.

Roedd yna berygl gwirioneddol y byddai’r unig glwstwr o gen (Biatoridium monasteriense) yn y DU, yn cael ei golli.  

Derbyniodd staff Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) yn Allt y Benglog, ganiatâd oddi wrth y tirfeddianwyr i geisio achub y goeden.

Fe dorrwyd rhai o’r canghennau er mwyn ei wneud yn llai tebygol o gwympo eto, cyn iddo gael ei winsio’n unionsyth, gyda’r contractwyr yn defnyddio rhaffau gwifren galfanedig i’w angori.

Fodd bynnag, roedd darnau o risgl wedi caesl eu taro oddi ar y goeden lle'r oedd y cen yn tyfu, ac roedd yna bryderon fod y rhywogaeth hynod o brin wedi ei golli.

Nawr, dwy flynedd  yn ddiweddarach, fe alwyd ar arbenigwr cen i weld oedd y cen dal yn fyw.

Wnaeth nid yn unig ganfod bod nifer o glytiau bach o gen dal yn fyw ar foncyff y goeden, ond hefyd, bod cen i’w gweld ar ddwy goeden llwyf gerllaw.

Meddai Sam Bosanquet, Uwch Ecolegydd Arolwg Cynefin, Gwerthuso a Phlanhigion Anfasgwlaidd CNC:

“Ychydig iawn o rywogaethau Cymreigprinnach na’r cen hwn ac mae’n enghraifft dda o sut fedrwn weithio gyda phobl leol ac arbenigwyr i warchod rhywogaethau prin.”

Mae CNC yn dweud eu bod yn gwneud gwaith cadwraeth arloesol arall i roi’r cyfle gorau posibl i’r cen oroesi.

Meddai Paul Williams, Uwch Reolwr Gwarchodfeydd gyda CNC:

“Rydym yn clirio coed sy’n taflu cysgod dros y llwyfen lydanddail, er mwyn creu gwell amodau byw i’r cen.

“Ac fe gesglir hadau o’r brif lwyfen i’w plannu ar Warchodfa Natur Genedlaethol Allt y Benglog er mwyn gwarchod dyfodol un o rywogaethau prinnaf Prydain.”

Archwilio mwy

Cofrestru ar gyfer cylchlythyr

Cofrestru i dderbyn diweddariadau misol gan Cyfoeth Naturiol Cymru

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.