Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy barhau i bori'r wefan rydych yn cytuno â'n defnydd ni o gwcis. Er mwyn cael rhagor o fanylion am gwcis a sut i'w rheoli, gweler ein polisi cwcis.

Cynhadledd yn taclo llygredd mwynglawdd metelau yng Nghymru

Bydd cynhadledd amgylcheddol bwysig yn clywed heddiw sut y mae Cymru’n arwain y ffordd o ran taclo ffynhonnell ddifrifol o lygredd – sef etifeddiaeth mwyngloddio metel.

Arbenigwyr o Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), ynghyd â phartneriaid, sy’n trefnu’r gynhadledd a fydd yn hyrwyddo’r gwaith caled sydd wedi digwydd er mwyn lleihau’n ddirfawr effaith llygredd mwyngloddio metel ac adfer amgylcheddau lleol. 

Daw hyn wrth i’r sefydliad baratoi i wneud cais am gyllid gan Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru i fod yn Ganolfan Ragoriaeth ar fwyngloddiau metel. 

Fel rhan o’r gynhadledd, bydd cynrychiolwyr o bob cwr o’r byd yn ymweld â phrosiect uchelgeisiol CNC ym Mwynglawdd Frongoch, Ceredigion, i weld cam diweddaraf y gwaith. 

Mae peirianwyr wrthi’n gweithio ar y safle yn Frongoch i leihau’r llygredd metelau sy’n effeithio ar afonydd a nentydd gerllaw, trwy gapio gwastraff y mwynglawdd a chreu cyfres o byllau rhaeadrol mewn gwlyptir. 

Bydd hyn hefyd yn cyfoethogi cynefinoedd ar gyfer mwsoglau prin a phlanhigion eraill ac yn annog y safle i adfywio’n naturiol, gan ei wneud yn lle gwell i fywyd gwyllt a chan wella’r dirwedd ar gyfer trigolion yr ardal ac ymwelwyr. 

Caiff prosiect Frongoch ei ariannu’n rhannol gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop, trwy gyfrwng Llywodraeth Cymru, a chaiff ei roi ar waith gyda chymorth technegol gan yr Awdurdod Glo. 

Meddai Paul Edwards, Uwch-swyddog Monitro Amgylcheddol CNC: 

“Mae yna oddeutu 1,300 o fwyngloddiau metel yng Nghymru, ac yn anffodus dros y blynyddoedd mae’r rhain wedi achosi llygredd i dros 100km o afonydd a nentydd. Bu’n rhan bwysig o’n treftadaeth, ond mewn llawer o lefydd gadawodd graith amlwg ar yr amgylchedd. 

“Rydym ar flaen y gad yng Nghymru o safbwynt taclo’r broblem hon. Mae’r gwaith a wnaethom hyd yma yn Frongoch wedi lleihau swm y llygredd o’r mwynglawdd, gan atal dros 30 tunnell o fetelau gwenwynig rhag mynd i nentydd ac effeithio ar Afon Ystwyth.

“Ac mae’n prosiect peilot arloesol ym Mwynglawdd Cwm Rheidol, hefyd yng Ngheredigion, wedi dangos y gellir tynnu hyd at 99% o fetelau niweidiol o arllwysiad dŵr mwynglawdd cyn iddo fynd i’n hafonydd. 

“Mae’r buddiannau a welsom o’r gwaith a wnaethom yn barod wedi bod yn rhyfeddol, a thrwy sefydlu Canolfan Ragoriaeth gobeithiwn y gallwn barhau i gynnal y gwaith da hwn, a rhannu’n profiadau â gwledydd eraill.” 

Nod y prosiect yw gwneud yn iawn am fwy na 100 mlynedd o lygru sydd i’w olrhain i’r 1800au, pan arferai Mwynglawdd Frongoch fod yn un o’r mwyngloddiau plwm a sinc mwyaf cynhyrchiol yng Nghymru, gan gyflogi cannoedd o bobl o gyn belled â’r Eidal. 

Dechreuwyd ar y gwaith glanhau ym mis Mawrth 2011, pan aeth CNC ati i ddargyfeirio Nant Frongoch er mwyn ei rhwystro rhag llifo i’r mwynglawdd, lle cafodd ei llygru gan fetelau. Yna, gwnaed mwy o waith yn 2013 i leihau faint o ddŵr wyneb sy’n dod i gysylltiad â gwastraff llygredig y mwynglawdd. 

Disgwylir i gam presennol y prosiect gael ei gwblhau erbyn mis Mehefin 2015. 

Mae CNC yn gweithio gyda phartneriaid ym Mhrifysgolion Bangor, Aberystwyth, Abertawe a Chaerdydd ynghyd â’r Awdurdod Glo i ddatblygu’r Ganolfan Ragoriaeth.

Archwilio mwy

Cofrestru ar gyfer cylchlythyr

Cofrestru i dderbyn diweddariadau misol gan Cyfoeth Naturiol Cymru

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.