Gweithio ar y sifft nos

Gweithio ar y sifft nos

CYHOEDDWYD: 14 TACH 2016

AWDUR: Paul Culyer

a field of bluebells surrounded by trees

Gyda mwy na 70 o Warchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru, mae pob un ohonom o fewn ychydig filltiroedd o le arbennig lle y gellir darganfod natur.

Mae ein cydweithwyr sy’n gofalu am y Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol wedi dod ynghyd i ysgrifennu blog, gyda’r bwriad o roi newyddion diweddaraf a helyntion gwahanol safle ichi bob mis.

Y mis hwn, Paul Culyer, Uwch-reolwr Gwarchodfeydd, Sir Benfro, yw awdur y blog.

Mae’r rhan fwyaf ohonom â pheth profiad o weld ystlumod, a gall y rheini ohonom sy’n byw mewn dinasoedd, hyd yn oed, eu gweld yn hedfan gyda’r hwyr.

Er bod 17 o rywogaethau gwahanol i’w cael yn y DU, anaml y caiff rhai o’r rhain eu cofnodi yng Nghymru.

Mae’r mamaliaid gwarchodedig hyn yn chwarae rhan bwysig yn amgylchedd Cymru

Maent yn helpu i reoli plâu trwy fwyta pryfed, ac maent yn sensitif i newidiadau ac felly gallant hefyd ddweud llawer wrthym am yr amgylchedd – mae hyn yn eu gwneud yn ‘ddangosyddion’ gwych o safbwynt iechyd bywyd gwyllt Cymru.

Mae nifer o’n Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yn gartrefi gwych i ystlumod, ac mae Gwarchodfa Natur Genedlaethol Tŷ Canol, ar ochr ogleddol Mynyddoedd y Preseli, yn un o’r rhain.

Gwarchodfa natur coed pori yw Gwarchodfa Natur Genedlaethol Tŷ Canol. Golyga hyn ei bod yn cynnwys llecynnau coediog ynghyd â llennyrch bach a rhywfaint o ddolydd mwy.

Mae’r cynefin hwn yn wych i ystlumod wrth iddynt chwilota am bryfed i’w bwyta.

Ymhellach, mae gan y warchodfa lwybrau cerdded heb eu hail, ond byddwch yn ofalus ar y llethrau serth pan fo’r tywydd yn wlyb!

Yn amlwg, creaduriaid sy’n dod allan yn y nos yw ystlumod, a gallant hedfan – felly mae ceisio darganfod pa rywogaethau sydd i’w cael o fewn y warchodfa’n gryn sialens!

Un rheswm dros ein creu oedd er mwyn ceisio delio â’r dirywiad pryderus a pharhaus yn ein bywyd gwyllt, felly rydym yn monitro ystlumod y warchodfa er mwyn gwarchod a gwella’r amgylchedd.

Hyd yn hyn rydym wedi cofnodi saith math gwahanol o ystlum yn Nhycanol, sef:

Ystlum pedol mwyaf, ystlum lleiaf uchelsain, ystlum lleiaf, ystlum Natterer, ystlum hirglust ac ystlum mawr. Ac, yn olaf, ystlum Brandt/ystlum barfog (dau ystlum anodd gwahaniaethu rhyngddynt yn y maes, felly fe allem fod â’r naill neu llall, neu’r ddau).

Gall ystlumod weld yn berffaith iawn, ond maent yn defnyddio galwadau uwchsain arbennig i ecoleoli. Mae hyn yn eu galluogi i greu “llun” o’r ardal o’u hamgylch a chanfod eu prae.

Yn ffodus i ni, gellir adnabod y rhan fwyaf o’r rhywogaethau ar sail y galwadau hyn! Cafodd y clip sain hwn ei recordio gyda synhwyrydd ystlumod ar amledd y gallwn ei glywed.

Rydym yn astudio gweithgareddau ystlumod yn y Warchodfa Natur Genedlaethol trwy gynnal teithiau cerdded ‘trawsluniau’ yn ystod yr haf, sy’n golygu ein bod yn dilyn llwybr arolygu sy’n samplu’r cynefin. Yna, rydym yn ailgerdded ar hyd yr un llwybr trwy gydol cyfnod yr arolwg neu ymhen blynyddoedd i ddod.

Yng Ngwarchodfa Natur Genedlaethol Tŷ Canol rydym yn cerdded ar draws yr holl safle gyda synwyryddion ystlumod yn ein dwylo, a hefyd rydym yn gosod synwyryddion awtomataidd sy’n gallu recordio galwadau main yr ystlumod.

Ystlumod yn preswylio!

Dangosodd arolwg a gynhaliwyd yn 2012 fod y safle’n cael ei ddefnyddio’n helaeth gan ystlumod, ond nid oedd unrhyw arwydd fod ystlumod yn clwydo yno.

Yn 2013 fe wnaethon ni gymryd rhan yn un o brosiectau’r bartneriaeth ‘Mamaliaid mewn Amgylchedd Cynaliadwy’ (MMAC), gan godi deg ar hugain o flychau ystlumod. Caiff y blychau hyn eu monitro ddwywaith y flwyddyn – yn y Gwanwyn a’r Hydref.

Hyd yn hyn rydym wedi dod o hyd i ystlumod lleiaf, ystlumod hirglust, ystlumod mawr ac ystlumod Natterer yn preswylio yma – rhywbeth calonogol iawn mewn blwyddyn yn unig.

Gan fod ystlumod yn cael eu gwarchod, rydym angen gweithiwr ystlumod trwyddedig i ddod i archwilio’r blychau. Dan yr oruchwyliaeth hon, gallwn gael profiad a hyfforddiant gwerthfawr wrth drin ystlumod.

(Fideo yn saesneg yn unig)

Felly, beth mae ystlumod yn ei wneud yn awr?

Yn ystod mis Medi a mis Hydref mae ystlumod yn paru ac yn bwydo er mwyn cynyddu eu storfeydd braster.

Wrth i’r tymheredd ostwng yn ystod mis Tachwedd, mae’r ystlumod yn chwilio am glwydfannau mewn ogofâu, selerydd a thwneli sydd â thymheredd lled oer, sefydlog, er mwyn mynd i gyflwr o syrthni (cyfnodau byr o aeafgysgu). Mae hyn yn caniatáu iddynt ddeffro a mynd allan i fwydo ar nosweithiau cynhesach pan fydd pryfed yn hedfan.

Ym mis Rhagfyr a mis Ionawr fe fydd ystlumod yn mynd i gyflwr gaeafgysgu llwyr, ond tra y byddant hwy’n cysgu fe fyddwn ni’n parhau gyda’n gwaith ar y warchodfa i greu amgylchedd iachach a chryfach.

Adborth